Bilezik / İşçilik Hesabı

Bir bilezik iki bileşenden oluşan bir fiyata sahiptir: içindeki saf altının piyasa değeri ve kuyumcunun bu bileziği şekillendirmek için aldığı işçilik ücreti. Altın değeri her zaman şu şekilde hesaplanır:

altın değeri = gram × ayar milyemi × güncel gram altın fiyatı

İşçilik iki farklı şekilde eklenir ve kuyumcudan kuyumcuya değişir:

• Yüzde işçilik: altın değerinin üzerine belli bir yüzde eklenir (örn. %8 işçilikli bir bilezikte toplam fiyat, altın değerinin 1,08 katıdır).
• Gram başı sabit TL: her grama sabit bir TL tutarı eklenir, altın fiyatından bağımsızdır (örn. gram başı 400₺ işçilik).

Toplam vitrin fiyatı bu iki bileşenin toplamıdır: altın değeri + işçilik.

İşçilik, altını bir takıya dönüştürmenin emek ve zanaat maliyetidir: kalıp, işçilik, kuyumcunun kâr payı. Bu değer altının kendisinde değil, o altına verilen şekildedir. Bir bilezik eritilip yeniden hammadde altına döndüğünde bu şekil (ve onun için ödediğin bedel) ortadan kalkar; geriye yalnızca içindeki saf altının piyasa değeri kalır. Bu yüzden kuyumcular seni bozdururken işçiliği ödemez, sadece altın karşılığını öder.

İşçilik oranı modele göre büyük fark gösterir: standart düz ya da burma bilezikte genelde %3-7 arası, ince detaylı "fantezi" ya da taşlı modellerde çok daha yüksek olabilir. Az işçilikli, sade modeller bozdurmada daha az kayıp yaşatır.

Çoğu kişi kuyumcunun uyguladığı tam yüzdeyi bilmez, bu normaldir; fatura genelde toplam tutarı gösterir, işçilik payını ayrıştırmaz. Bu yüzden hesaplayıcı, yüzde girmeni zorunlu tutmak yerine bileziğinin görünümüne göre bir model tipi seçmeni ister: düz/sade, burma ya da fantezi/işlemeli. Her model için piyasada sık görülen ortalama bir işçilik oranı otomatik uygulanır. Hangisi olduğundan da emin değilsen, "Bilmiyorum / Ortalama" seçeneği varsayılan olarak zaten seçilidir ve makul bir tahmin verir. Kuyumcundan tam oranı öğrenirsen, "Kendi işçiliğimi gireyim" ile daha kesin bir sonuç hesaplayabilirsin.

Ayar, bir alaşımın altın oranını gösterir; milyem ise bu oranın ondalık karşılığıdır. Türkiye'de bilezik ve takılarda en sık 22, 18 ve 14 ayar kullanılır:

• 22 ayar: milyem 0,916, ağırlığının %91,6'sı saf altın. Geleneksel Türk bileziklerinde en yaygın ayar.
• 18 ayar: milyem 0,750. Daha dayanıklı, modern/İtalyan tarzı takılarda sık görülür.
• 14 ayar: milyem 0,585. En dayanıklı ama saf altın oranı en düşük olan.

Aynı gram ağırlığındaki iki bilezik farklı ayarda olduğunda, düşük ayarlı olanın içindeki altın değeri de düşük olur; bu yüzden ayar, fiyatı gramdan bile daha çok etkileyebilir.

• Ayar damgası: bileziğin üzerinde 916 (22 ayar), 750 (18 ayar) ya da 585 (14 ayar) damgasını ara.
• Fatura/sertifika: gram, ayar ve işçilik oranının yazılı olduğu bir belge iste, ileride bozdururken ya da değiştirirken işine yarar.
• Gram sapması: teraziyle kontrol ettir; bazı modellerde iç boşluk ya da dolgu, görünenden daha az altın anlamına gelebilir.
• İşçilik oranını sor: aynı görünümdeki iki bilezik farklı kuyumcuda çok farklı işçilikle satılabilir.